Brandveiligheid De Naeldhorst: WIJ en ChristenUnie willen ontmoetingsplek redden, het besluit ligt bij 3B Wonen

Klaverjassen, schilderen, bingo, een koffie-uurtje op zondag. Al zo’n 25 jaar komen de veelal hoogbejaarde bewoners van De Naeldhorst in Berkel en Rodenrijs samen in de grote hal van hun gebouw aan de Naeldwijcklaan. Begin dit jaar bleek bij inspecties dat die hal niet voldoet aan de brandveiligheidseisen. De activiteiten gaan voorlopig door onder voorwaarden, maar de handhaving is maar opgeschort tot 31 oktober. Wat er daarna gebeurt, werd in de gemeenteraad niet duidelijk.

WIJ Lansingerland en de ChristenUnie zetten het onderwerp op 8 oktober op de agenda van de commissie Samenleving. Hun vraag was niet of de regels soepeler kunnen. Beide fracties zeggen uitdrukkelijk dat brandveiligheid niet ter discussie staat. Ze wilden weten wat er binnen die regels nog wél kan, en wie daarvoor de partijen om tafel haalt.

Een hal die nooit als ontmoetingsruimte bedoeld was

De aanleiding ligt in Arnhem. Daar staken twee jongens rond de jaarwisseling vuurwerk af in de hal van een flat, waarna een bank in die hal vlam vatte. Een vader en zijn zoontje kwamen om het leven. Volgens de agenderingsnotitie van de twee fracties en VVD-raadslid Eric Kampinga was dat drama voor woningcorporatie 3B Wonen, eigenaar van De Naeldhorst, de aanleiding om de brandveiligheid van het gebouw te laten inspecteren.

Daaruit bleek dat de activiteitenruimte niet meer aan de aangescherpte eisen voldoet. Het probleem zit in het gebouw zelf: de ruimte is een atrium, een grote hal, en nooit ontworpen als plek waar tientallen mensen samenkomen. De Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond keurde de ruimte af voor activiteiten en stelde aanvullende eisen.

“De eerste en formele conclusie was helder: de activiteiten zouden moeten worden beëindigd,” schreef 3B Wonen in juni aan de gemeenteraad. Dat noemt de corporatie geen acceptabel eindpunt. In overleg met de veiligheidsregio, de gemeente, zorgorganisatie Laurens en Welzijn Lansingerland is het verbod stap voor stap omgebogen naar activiteiten onder voorwaarden.

Die voorwaarden merken bewoners elke week. Volgens burgemeester Rik van der Linden mogen er maximaal vijftig mensen tegelijk aanwezig zijn, en moeten kussentjes en kleedjes na afloop weer worden opgeborgen. Brandbaar meubilair is weggehaald. Voor zover de burgemeester weet, kan het grootste deel van de activiteiten zo doorgaan.

Eén maatregel lukte niet. In de hal hangt een doek dat bij rook automatisch opent, onderdeel van de rook- en warmteafvoer. Voor dat systeem is een certificering nodig. In juni schreef 3B al dat die “waarschijnlijk niet haalbaar” was. In de commissie bevestigde directeur-bestuurder Hanneke Vliet Vlieland dat dit spoor is doodgelopen.

Van een ontbijt in juni naar de raadzaal

Voor WIJ Lansingerland begon het dossier tijdens een WIJkontbijt in juni, waar bewoners en vrijwilligers hun zorgen deelden. ChristenUnie-fractievoorzitter Arjen Hofman zat daar ook. De twee fracties besloten samen op te trekken.

Raadslid Abdelkarim Afalah (WIJ) wil dat de gemeente de verbindende partij wordt tussen 3B Wonen, Welzijn Lansingerland, Laurens, DSW, de veiligheidsregio, bewoners en vrijwilligers. Niet om de normen te bepalen, wel om de belangen samen te brengen. “Niet door regels op te rekken, maar door samen te zoeken naar oplossingen binnen de bestaande kaders,” zegt hij in het persbericht van beide fracties.

Hofman formuleert scherper. “Bij het wegen van de belangen heeft tot dit moment wat ons betreft de nadruk te veel gelegen op de brandveiligheid,” stelt hij in hetzelfde persbericht. In de commissie wees hij op het risico voor vrijwilligers: welzijnswerk dat op vrijwilligers draait is kostbaar en kwetsbaar. Als activiteiten worden verboden, kan hun motivatie wegvallen, en dan verdwijnt wat jaren is opgebouwd.

Wat een oplossing zou kunnen zijn

Een kant-en-klare oplossing ligt er niet. “Een makkelijke oplossing, die is er niet,” zei Vliet Vlieland in de commissie. “Want dan hadden we hem in het afgelopen jaar boven water gehaald.”

3B Wonen heeft een expertbureau ingehuurd. Het onderzoek naar wat wél kan, is volgens de corporatie zo goed als afgerond. De mogelijkheden lopen uiteen van slopen en nieuw bouwen, de meest ingrijpende optie, tot zoeken naar wat er binnen de huidige regels nog kan. Welke kant het opgaat, is niet bekend.

De fracties noemen in hun persbericht kleinere knoppen waaraan te draaien is: de organisatie van activiteiten, het aantal deelnemers, de inrichting van ruimtes of extra veiligheidsmaatregelen.

Uitwijken naar een andere plek is maar een deel van het antwoord. Een deel van de activiteiten vindt al elders plaats, zo’n 300 meter verderop. Volgens Vliet Vlieland is de kracht van de hal juist dat bewoners er bij wijze van spreken op hun pantoffels heen kunnen. Raadslid Uranus Raufi (Leefbaar 3B), die vroeg of alternatieve locaties zijn onderzocht, zei het zo: “Een activiteit kan je verplaatsen, maar een gemeenschap verplaats je niet zomaar.”

Hoeveel moet de gemeente doen?

Over het doel was de commissie het eens: ontmoeting is belangrijk tegen eenzaamheid, en aan de veiligheid wordt niet getornd. Over de rol van de gemeente liepen de meningen uiteen.

Kampinga (VVD) vroeg waarom bij een maatschappelijk vraagstuk altijd meteen de vraag komt wat de overheid gaat doen. Hij wees op Welzijn Lansingerland, dat de activiteiten organiseert, en op 3B Wonen als eigenaar. Naomi Coenraad (D66) noemde haar fractie terughoudend over de rol van de gemeente en zei “een duidelijke nee” tegen het afzwakken van veiligheidsmaatregelen.

Hofman ging in zijn tweede termijn verder. Als het plan van aanpak voor 3B te duur uitvalt, zou de gemeente samen met de corporatie kunnen optrekken, zei hij. Hij benadrukte dat dit geen toezegging was, alleen een gedachte. Sonnie Biharie (Pro Lansingerland) noemde die opmerking “erg voorbarig”: eerst moet het plan van aanpak er liggen. Hofman gaf haar daarin gelijk, maar zei dat hij antwoord gaf op een wat-als-vraag.

De burgemeester koos een middenpositie. De gemeente is bereid met partijen in gesprek te gaan en kan de verbinding leggen, onder meer om de communicatie te verbeteren. Aan de eisen zelf valt volgens hem niet te tornen. “Natuurlijk is het best mogelijk dat er discussie is over de concretisering van sommige maatregelen,” voegde hij eraan toe. Hij sloot af met een zin die hij aan 3B Wonen ontleende: niemand doet iets verkeerd en iedereen ziet zijn rol goed.

Wat een oplossing in de weg staat

De klok. De opschorting van de handhaving loopt op 31 oktober af. Voor zover de burgemeester weet, maakt 3B Wonen “in de loop van november, of laten we zeggen vierde kwartaal” de afweging over zijn plan van aanpak. Hoe de periode na 31 oktober wordt overbrugd, werd niet duidelijk. CDA-raadslid Job Halkes vroeg wat er vanaf 1 november gebeurt. De burgemeester zei dat er gesprekken lopen over het voortzetten van de huidige situatie, maar een datum gaf hij niet.

Het geld. Wie een verbouwing betaalt, of een nieuwe ruimte, kwam in de commissie niet verder dan de gedachte van Hofman en het bezwaar van Pro Lansingerland dat daarop werd vooruitgelopen. Een ingrijpende ingreep in het gebouw raakt de begroting van de corporatie. Daar besluit de raad niet over.

De techniek. De certificering van de rookafvoer was het laatste kleine stapje dat 3B nog kon zetten. Dat spoor is afgesloten. Wat er nu nog kan, moet blijken uit het onderzoek van het expertbureau. Wat dat kost en hoe lang het duurt, is niet bekend.

De communicatie. Inspreker John van Essen sprak namens bewoners, activiteitencommissie en vrijwilligers. Hij zei geen brandveiligheidsrapport te hebben gekregen, hoewel ze erom vroegen. Dat het doek, dat er al vier jaar hangt, wordt afgekeurd, hoorde hij naar eigen zeggen pas in de week van de vergadering. “Het lijkt wel alsof we een beetje tegengewerkt worden,” zei hij. Vliet Vlieland benadrukte dat niemand iets verkeerd doet: de veiligheidsregio volgt netjes de regels en communiceert met 3B Wonen als eigenaar. Waar de informatie over het rapport en het doek is blijven steken, werd in de commissie niet uitgezocht.

Wat nu

De burgemeester zegde toe terug te komen zodra de besluitvorming over het plan van aanpak van 3B Wonen rond is. Dat vraagt volgens hem nog een paar weken. Een harde termijn noemde hij niet. Afalah wacht eerst de stappen van 3B Wonen en Welzijn Lansingerland af en vroeg het college hem op de hoogte te houden.

Eerst is 3B Wonen aan zet met zijn plan van aanpak, zei de burgemeester. Daarna is het wachten op wat het college doet. WIJ en ChristenUnie vroegen de gemeente om de partijen bij elkaar te brengen. De burgemeester zei daartoe bereid te zijn, maar welke stap hij als eerste zet, liet hij open.

De eerstvolgende vaste datum is 31 oktober. Of de klaverjassers op 1 november nog in de hal terecht kunnen, hangt af van een gesprek waarvan de uitkomst nog niet openbaar is.