Wie bepaalt wat openbaar wordt in Lansingerland?

Wie het gemeentebestuur wil controleren, moet eerst bij de informatie kunnen. In Lansingerland is dat geen vanzelfsprekendheid. Duizenden raadsstukken staan nog altijd niet terug in het digitale archief. Tegelijk verdrievoudigt de gemeente de juridische capaciteit voor Woo-verzoeken. Openbaarheid dreigt zo iets te worden wat pas na extra juristen, handwerk en een gerichte vraag beschikbaar komt.

De twee dossiers hebben niet dezelfde oorzaak. De groeiende werkdruk rond de Wet open overheid bestond al. Het raadsinformatiesysteem werd in juli grotendeels afgesloten nadat in openbare documenten gevoelige persoonsgegevens waren gevonden. Toch leggen beide problemen dezelfde zwakke plek bloot: toegang tot bestuurlijke informatie hangt sterk af van capaciteit, techniek en keuzes van het gemeentebestuur zelf.

Meer juristen, maar nog geen balans

Volgens het college zijn Woo-verzoeken omvangrijker geworden en leiden ze vaker tot ingebrekestellingen, bezwaar en beroep. Lansingerland verdrievoudigde daarom de juridische capaciteit, besteedde grote verzoeken uit aan advocatenkantoren en zoekt betere software voor anonimisering. Hoeveel medewerkers of fte daar precies achter schuilgaan, vermeldt de gemeente niet. Ook na de uitbreiding is de uitvoering volgens het college nog niet in balans.

Dat maakt een goed toegankelijk archief des te belangrijker. Wie stukken zelf kan vinden, hoeft niet eerst een juridische procedure te beginnen. En wie niet weet dat een document bestaat, kan er ook niet gericht om vragen.

Nog 4.440 documenten te publiceren

Na het datalek koos Lansingerland voor een brede afsluiting van het raadsinformatiesysteem. Binnen de afgebakende herstelscope vallen 5.953 documenten vanaf 1 januari 2022 tot 16 juli 2026. Daarvan zijn er tijdens het zomerreces 1.420 gecontroleerd, waar nodig geanonimiseerd en teruggezet. Nog 1.411 documenten wachten op een tweede controle en 4.440 moeten nog worden gepubliceerd. Het resterende werk wordt geraamd op ongeveer 1.500 uur en ruim 32.000 euro.

Na het reces is hiervoor geen reguliere ambtelijke capaciteit beschikbaar. De gemeente wil opnieuw studenten inzetten, vooral in recesperiodes. Het herstel kan daardoor maanden duren. Commissievergaderingen vallen bovendien buiten de gekozen projectscope.

Een bestuurlijk hellend vlak

De tijdelijke afsluiting beschermde inwoners tegen de verspreiding van persoonsgegevens. Maar andere gemeenten kozen na vergelijkbare signalen smallere ingrepen. Zuidplas sloot oudere jaargangen af, Edam-Volendam verwijderde alleen de door de NOS gevonden documenten en Pijnacker-Nootdorp beperkte de toegang gedeeltelijk. Dat bewijst niet dat Lansingerland verkeerd handelde. In de openbare stukken is alleen moeilijk terug te vinden welke minder ingrijpende opties zijn onderzocht en wanneer de brede afsluiting opnieuw is afgewogen tegen het belang van openbaarheid.

Juist in Lansingerland is dat geen theoretische discussie. Financiële stukken over Casa Cadanza werden eerder geheim gehouden; in 2025 debatteerde de commissie over een kredietoverschrijding van 800.000 euro. Bij het gemeentehuis roepen de hogere kosten en herstelwerk aan onder meer dak en kozijnen al jaren vragen op, terwijl een compleet openbaar financieel eindbeeld moeilijk te reconstrueren is. Voor maatschappelijke voorzieningen in Wilderszijde wordt een beroep gedaan op de Eneco-reserve, terwijl de grondexploitatie zelf volgens gemeentelijke stukken winst kan opleveren.

Bestuurlijke vertrouwelijkheid kan nodig zijn, bijvoorbeeld tijdens onderhandelingen of om persoonsgegevens te beschermen. Maar als het gemeentebestuur grotendeels zelf bepaalt welke informatie niet zichtbaar is, hoe breed een archief wordt afgesloten en hoe snel het terugkomt, wordt controle afhankelijk van precies de partij die gecontroleerd moet worden.

De raad bespreekt daarom meer dan een herstelplanning. De kernvraag is wie bewaakt dat geheimhouding tijdelijk en gericht blijft, en dat openbaarheid niet pas begint nadat een inwoner precies het juiste document weet op te vragen.